Дәріс 6 Банктің тартылған қаражаттары Депозитік қаражаттар Депозиттік

Дәріс 6 Банктің тартылған қаражаттары Депозитік қаражаттар Депозиттік Сертификаты

Депозиттік операциялар


содержание
   .. 
1 
2 
3 
4 
5 
..

ДЕПОЗИТТІК ОПЕРАЦИЯЛАР

1. Депозиттік операциялар түрлері

      Банктер өзінің активті операцияларын жүргізу үшін пассивтоперацияларды өткізу нәтижесінде пайда болатын тартылған қаржыларды қолданады.   Коммерциялық банктіңпассивтоперациялары келеснысанда жүзеге асырылуы мүмкiн:

 банк қорын қалыптастыру және ұлғайту үшін банктердің пайдасы есебiнен аударулар;

 басқа заңды тұлғалардан алынған несиелер;

 депозиттік операциялар.

Депозиттік операциялар  бұл заңды және жеке тұлғалардың тартылған қаржылары бойынша белгiлбір мерзімге немесе талап ету салымы бойынша банктердің операциялары.

     Депозиттік операцияларды жүргізу кезiнде кез келген банк өздері дайындаған депозиттік саясатты ұстанады және олар өз кезегiнде келесережелерге негiзделедi:

 депозиттік операциялар банктің пайда табуына немесе болашақта пайда табуға мүмкіндік жасауға негiзделiп ұсынылады;

 депозиттік операцияларды ұйымдастыру үдерiсiнде депозиттік операциялар субъектiсiнiң ар түрлiлiгiне және депозиттердің әр түрлнысандардың үйлесiмдiлiгiне ұмтылысболады;

 депозиттік операцияларды жүзеге асыру барысында осы және депозиттер мен несиелiк салымдардың мерзiмдермен сомалары бойынша несие ұсыну операциялары арасындағыөзара байланыс пен өзара келісімділіктің болуын қамтамасыз ету қажет;

 депозиттік операцияларды ұйымдастыру үдерiсiнде банк балансының өтiмдiлiгiн жоғары деңгейде қамтамасыз ететiн мерзiмдiк депозиттерге ерекше назар аударған жөн;

  депозиттік операцияларды ұйымдастыра отырыпбанк депозиттік шоттардағы бос қаржы резервтерінің ең аз болуына талпынуы керек;

 депозиттердтартуға әсер ететiн банктiк қызметтерді дамыту және қызмет керсету сапасы мен мәдениетiн жоғарылату шараларын қарастырған жөн.

Көптеген ұсақ және шағын банктер үшін депозиттер ақша қаржыларының басты көзболып табыладыБанктер қаржы нарығында қаржылық делдал ретiнде басқа кәсіпорындар менұйымдардыңтұрғындардың уақытша бос ақша қаражаттарының iрсомасын орналастырадыБанктер бұл қаржыларды тиiмдпайдаланыполардың сақталуын қамтамасыз етеджәнеқарыз алушыларға табысты негiзде ұсынадыКөптеген жеке тұлғалар,
i
скер фирмаларакционерлiк компанияларжәне кәсіпорындаркоммерциялық емес ұйымдарүкiметмекемелерi, мемлекеттiк кәсіпорындаржергiлiкторгандар өз қаржыларын коммерциялық банктерге салады.

    Халықаралық банктiк тәжірибеде барлық депозиттер төрт топқа бөлiнедi:

 мерзiмддепозиттер;

 талап етiлмелі депозиттер;

 жинақ салымдары;

 бағалы қағаздар.

     Бiрiнштоп  талап етiлмелдепозиттеролар сондайақ чектiк депозиттер деп те аталадыТалап ету депозиттүрiнде қаржы тарту кезiнде банк пен салымшы арасындакелiсiмшарт жасалады .Чектiк депозит  бұл міндетті түрде өтелуге тиiстi, салымшыға чек жазуға құқық беретiн шотЧектiк депозиттердің ыңғайлылығы олардың қауiпсiздiгiменжәне чек жазу арқылы төлем жүргізу қарапайымдылығымен түсiндiрiледi. Сонымен катар олар бiрiншталап бойынша накты ақша алуға мүмкiндiк бередi. Чектiк депозиттерді жүзегеасыру үшін есеп операциялары мен өткізбелерінің айтарлықтай көлемкереккөптеген банктер осы шарттарды қолданғаны үшін төлем белгiлейдi. Бұл кезде төлем мөлшербiр айкөлемiнде жазылатын чектер саны мен депозиттер мөлшерінің өзгеруiмен өзгертiледi. Егер салымшы бiр ай көлемінде шотта банктің өзінің коммерциялық мақсаттары үшінқолданылатын жеткiлiктбаланстық қалдықты сақтасабанктер кейбiр кездерде бұл төлемдердалудан бас тартады.

     Талап ету депозиттік шотының ерекшелiктерiне мыналарды жатқызуға болады:

 ақшаны салуға немесе алуға шектеудiң болмауы;

 ақша шоттан қолмақол түрдесондайақ чектер көмегiмен алынуы мүмкiн;

 шот иесбанкке тұрақты айлық мөлшерде немесе әрбiр жазылған чек үшін коммисия төлеуі;

 Ұлттық банкке ең аз резервтің мерзiмдiк депозиттермен салыстырғанда үлкен үлесінің сақталуы.

      Талап ету депозитінің бір түрі банктің клиентпен барлық операциялары есептелетiн контокоррент  бірыңғай шот болып табыладыКонтокоррентте банк қарыздарысондайақшоттан клиент тапсырысы бойынша барлық төлемдер және де шотқа салымаударым және т.бтүрде түсетін барлық қаржы көрсетіледіКонтокорренттшот ерекше сенiмдiлiк белгiсретiнде тек сенiмдклиенттерге және бiрiншсыныпты қарызшыларға ашыладыШот иесшығындардың түсiмдерден артуы кезiнде әрбiр жеке жағдайдаарнайы рәсімдеусізақбанкпен жасалған келiсiмге сәйкес анықталған сома шегiнде несие алуға мүмкiндiгбар.

      Талап ету депозитiне сондайақ ағымды овердрафт шотын жатқызуға боладыовердрафт  банк пен клиент арасындағы келісiмге сәйкесбанк анықтаған мөлшерде шотта барқаржы көлемiнен артық соманы алуға мүмкіндік беретін шотбұл да несие алмасуды бiлдiредОвердрафтың контокорренттен айырмашылығы кездейсоқ сипатты болуындаАтапөтетiн жайтовердрафт шоты қосымша депозиттік шоттар ашу мүмкiндiгiн шектемейдi. Овердрафт ағымды шоты жеке және заңды тұлғалардың уақытша шығындарын жабу үшінашылады.

      Талап ету депозитінің басқа бiр түрі  наушоттар  пайыздық мөлшерінің жоғары шегі жоқ шоттаряғни ол қалқымалы болуы мүмкінСупернаушоттар  бұл қолма –қолақшаны қолдану шоттары оларды ашу кызметтер кешенiн ұсынады.

       Депозиттік шоттардың келестүрі  автоматтық аудару шоттары (АТS-шоттар). Жинақ шоттарынан ақша қаржыларын автоматты түрде аударуға мүмкіндік беретiнчектерджабуүшін чектiк депозиттерге пайыз әкелетiн депозиттің түріБанктер салымшының келiсiмiн жетекшiлiкке ала отырып пайыз әкелетiн шоттарды талап етуге несиенің артуын жабу немесечектiк шоттардағы ең аз балансты көтеру талабы туыдаған кезде автоматты түрде қосадыМұндай тәжірибе салымшыға өте аз соманы салымда талап етуге дейiн сақтауға және бiрмезетте шоттар бойынша автоматты түрде аударылған пайыздар алуға мүмкіндік бередi.

      Бұл депозиттерден тыс көптеген банктердің баланстық есеп берулерiне «банк қызметкержазған чектер және куәландыратын чектер» деп аталатын шағын баптар енгiзiлiп жүрКуәландырылған чектер  банк қызметкерлерберетiн төлемкепiлденген чектерБанктер чекткуәландыру кезiндекуәландырылған чекте керсетiлген соманы салымшы шотынаналады және оны жеке шотта ұстайдыСонымен қатарчектбанк қызметкерлерiнің бiрнемесе банктің меншiктшығындарын төлеу үшін кассир жазған жағдайдасоңғысы олбойынша төлемдердің жүргiзiлуiн күте отырыпқызметкерлер жазған чек сомасына теңестiрiп депозит құрайдыТалап ету депозиттербойынша эксплициттiк пайыздың кiрiстертөленбеуiне байланысты банктің көтеген клиентттсросы типтес депозиттердегқаржыларының мөлшерін төмендетуге тырысадыШығынды азайтудың осы тұрғыдағы әдістерiніңбiравтоматты тазалау шоттары қолданылатын мүмкіндіктердпайдалануМұндай шоттармен ағымдағы операцияларды жүргiзе отырыпбанк клиентпен келiсiлген аз шектен асатынкез келген ақша сомасынан шотты “тазартады” немесе оларды аударадыоларды пайыздық кiрiс әкелетін қаржылық құралдарға орналастырадымысалықайта сатьш алу туралымәмiлегеяғни операцияны банк күнде iскерлiк күн соңында орындайдыМұндай жағдайлардабанкке бұл операцияны өткізуге қажеттчектер төлемге түскендеқаржылар қайтаданталап ету депозитiне аударылады.

      Көптеген банктер өзінің клиенттерiнен компенсациялық балансты ұстануды талап өтедi, бұл талап ету салымдары бойынша пайыздық кiрiс әкелмейтiн нысандыяғни банктергебанктiк қызметтердтөлеу үшін қажетКомпенсациялық баланс яғни ақша корларын тартуға орташа шығындарды азайту жолымен қорлардың орташа құнын төмендету айтарлықтайтиiмдiлiк бередi. Кейбiр жағдайларда компенсациялық баланс неие ұсынусондайақ банктiк карыз бойынша пайыздық төлемдер туралы келiсiмдұстану қызметтерүшін төлемдұсынады.

     Депозиттің келестобы  жинақ салымдарыЖинақ депозит туралы келiсiм (1
қосымшанегiзiнде ашыладыҚазiргкезде жинақ депозиттерiнің басты типжинақкiтапшаларындағы шоттаржинақ салымының жағдайы туралы жазбасы бар шоттарсондайақ ақша нарығының депозиттік шоттары болып табылады.

   Жинақ кітапшаларындағы шоттар  бұл жедел алуға болатынпайыз әкелетiн чектiк емес депозиттер.

    Олардың ерекшелiктерiне мыналар жатады:

 кiтапшалы жинақ салымында тұрақты мерзiмiнің болмауы;

 банктер салымшылардан ақша қаржысын алу туралы алдын ала хабарлауды талап етуге құқылы болса дабұл шоттардан ақша қаржыларын алуда банктер ол талапты аз қояды;

 шоттың жоғары шегiн белгiлеу мүмкіндiгi;

 салым иесiнің шоттан ақша алу немесе салу үшін жүргiзiлген операциялардың барысы жазылатын жинақ кiтапшасын ұсыну міндеттемесi;

 шоттағы міндетті ең аз баланстық қалдық мазмұны туралы талаптардың болмауы.

     Жинақ салымының жағдайы туралы жазбасы бар шотттар жинақ кiтапшаларындағы шоттарға ұқсасалайда олар үшін шот жағдайы туралы кезеңдiк жазбалар жазбаның жүргiзiлутұрғысынан жинақ кiтапшаны ауыстырадыОлар бойынша осындай пайыз төленеджәне олар осындай функцияны орындайды.

      Ақша нарығының депозиттік шоттары алғаш рет 1982 жылы енгiзілген жинақ салымдарының бiр түрін ұсынадыҚазiргкезде оларда жинақ кiтапшасындағы шоттарменсалыстырғандаол бойынша пайыз мөлшернарықтың пайыздық мөлшерлерiнiң өзгеруiмен реттелетiндiгiн және бұл шоттарды қолдану кезiнде операцияларды тiркеу үшін жинақкiтапшасының тосылмайтындығын есептемегенде,көптеген ұқсас сипаттары бар.

    Жинақ салымдарының ерекшелiгмынадай:

 бұл шоттардың анықталған мерзiмдержоқ;

 салымда ақша нарығының депозиттік шотынан қаржыларды бiрдей ала алады;

 бастапқыда бұл шоттар бойынша ең аз баланстық қалдық талап етiлгенқазiр банктер оны сақтауды талап етпеуге құқылы;

 осы шоттар бойынша салымшы чектердің тек санаулы шектелген санын жазуға құқылы;

 бұл шоттар қызмет жасау мақсатында емесжинақ мақсатында қолданылады;

 банк шығындарын өтеу мақсатында шот иесiнен белгiленген төлем алынады;

 егер салымшылар  корпорация болсабанктер осы шоттар бойынша белгiленген резервтсақтауға мiндеттi.

      Кең тараған топтардың бiр мерзiмдiк салымдароған мерзiмдiк салымдар және салымды алу туралы алдын ала хабарлауы бар салымдар кiредi. Бұл салымдар неғұрлым ұзақмерзiмгеяғни бiр айдан кем емес мерзiмге салынадыСалымшылар басқа депозиттерге қарағанда неғұрлым үлкен пайыз алады және салым салымшыға алдын ада келiсiмдекөрсетiлген мерзiмде қайтарыладыБанктер салымды өз жарауы бойынша келiсілген мерзiм ағымында толық пайдалана аладыДепозиттің бұл типiн ашу үшін мерзiмдiк депозиттуралы келiсiм жасалынады (
2- 
қосымша). Бұл салымдар қабылданатын мерзiм 4 топқа бөлiнедi:

 30 күннен 89 күнге дейiн;

 90 күннен 179 күнге дейiн;

 180 күннен 359 күнге дейiн;

 360 күннен жоғары.

    Мерзiмдсалымнан қаржы алу үшін банкке күнбұрын хабарланған салымшының арнайы өтiнiшiнiң түсуталап етiледi, оның мерзiмкелiсiмде көрсетiледi. Бұл мерзмге сәйкеспайздық мөлшер белгiленедi. Егер клиент банктқаржы алу туралы хабардар етсебанк болатын өзгерістердескере отырыпөзінің активті операцияларын басқа көз есебiнен қайтақаржыландырадықаржыларды алу кейбiр шығындармен байланыстысол себептбанк клиент кiрiсiн азайтуға құқылы.

     Депозиттердің төртiнштобы  бағалы кағаздардепозиттер түрі ретiнде былайша бөлінедi:

 аталған банкке тиесiлкәсіпорындар мен ұйымдардынкооперативтіңакционерлiк қоғамдар мен компаниялардың акциялары және облигациялары;

 сақтаудағы және қарызды қамтуға қабылданған акциялар мен облигациялар;

 шетел операциялары бойынша құндылықтар мен құжаттар;

 Депозиттік сертертификаттар.

Про сертификаты:  Документы - Материал кровельный ТЕХНОНИКОЛЬ Унифлекс С ЭМС купить в ТехноНИКОЛЬ в Ростове-на-Дону, отзывы, характеристики, цена

     Депозиттік сертертификаттар қаржылық құралдардың ең бір кең тараған түрі.

Депозиттік сертификат  эмитент банктің ақша қаржыларының салымы туралы,салымшы немесе оның құқық кабылдаушының мерзiмаякталғанда салым бойынша салым сомасынжәне ол бойынша пайыз алу құқын куәландыратын жазбаша куәлiк.

       Депозиттік сертификат  кiрiстбағалы қағаздың бiр түрісол себептол сатылған тауар немесе көрсетiлген қызмет үшін есеп айырысу немесе төлем құжаты болып саналмайдыСондайақ оларды бiр заңды тұлғадан екiншiсiне жолдауда шектеулер боладыТалап ету құқын ұсыну  цессияол Депозиттік сертификаттың сырткы бетінде екжақта мәмілеменресiмделедi: өз құқын ұсынушы тұлға  цедент пен құқық алушы цессионарийСертификатты қайтару мерзiмжеткендебанк сертификатты және қаржы түсетiн шот көрсетiлгенсалымшы өтінішіне қарсы төлем жасайдыБанк талап ету құқын ұсыну туралы келiсiмнің үздіксіз орындалуынсондайақ өкiлетттұлғалар атыжөнiнмөрінің және қолдарыныңсәйкестiгiн тексередi.

Депозиттік сертертификаттардың ектүрі болады:

 жолданбайтын  салымшыда сақталады және төлем мерзiмжеткенде банкке    ұсынылады;

 жолданатын  екiншнарықта сатылуы немесе басқа тұлғаға өтумүмкін.

     Жолданатын депозиттік  серсертификаттар капиталды кез келген мерзiмге тиiмді инвестициялауға  көмектеседал қажет болған жағдайда сертификаттардыды тез қолмақол ақшағаауыстыруға болады.

Сертификаттар келесі белгiлербойынша бөлінедi:

 Шығарылуыбойынша:

 бiр рет;

 сериямен шығарылатын.

 Ресiмдеу тәсілі   бойынша:

 арнайы;

 ұсынушыға.

 Төлеу шарттары бойынша:

—анықталған есеп айыру кезеңі аяқталғанға дейiн пайыздың мөлшерүнемі

 Төленіп тұратын сертификаттар;

 сертификатты өтеу кунпайызы төленетiн сертификаттар.

     Депозиттік сертификаттарды жаңа шығарымдарменсалымның басқа түрлерiне немесе талап етiлмелдепозиттерiне қолмақолемес аударымдармен және нақты ақшалармен (жекетұлғалар үшінөтеле алады.

    Банкте шығарылатын сертификаттарды баспалық тәсілмен шығарылуы және осы сияқты бағалы қағаздарға қойылатын талаптарға жауап беруі тиіс.

    Сертификаттарда мiндетттүрде келесдеректемелер болуы тиiс:

 аты;

 сертификатты ұсыну себебi;

 ұсыну күні;

 салым сомасы;

 депозитке енгiзiлген соманы қайтаруға банктің сөзсiз мiндеттемесi;

 сертификат сомасын талап ету күнi;

 пайыз мөлшержәне есептелетiн пайыз сомасы;

—эмитент банктiң аты және мекенжайы;

 банк мөрiмен бекiтiлген осындай мiндеттемелерге қол қоюға өкiлеттекi        тұлғаның қолы.

    Банк сертификаттар шығарады және меншiктсертификаттарды шығару мен орналастыру шарттарын еркін дайынайдыӨз сертификаттардын тиiмдорналастыру үшін банктеркелесмiндеттемелерді назарға алады:

 инвесторлар үшін тартымды пайыздық мөлшерлеме   деңгейі;

—салымшыға ыңғайлы сертификаттың ең аз шегін;

 пайыздық мөлшер қайта қараудың икемді механизмі;

 шығарымды стандартты шарттарын ;

 номинал құны және қосылған пайыздарды төлеудің сенімді кепілдігі;

 кең жарнаманы.

    Жай депозиттiк сертификаттармен рәсімделген мерзімдік салымдармен салыстырғандасертификаттар бірнеше артықшылықтарға ие:


—сертификаттарды
 тарату айналымындағы мүмкіндік қаржылық делдалдардың үлкен санына сәйкес әлеуетті инвесторлар ауқымы кеңейеді;

 екiшнарық аркылы сертификат иесі үшінші тұлғаға,сақтаған  мерзімі

үшін кiрiс ала отырыпбанк ресурстарының көлемiн өзгертпейақ жедел сатуы мүмкін.

     Сертификаттар бойынша табыстарғаазаматтардың талап етілмелшоттары мен мерзiмдiк салымдардағы кірістерге сияқты табыс салығы салынбайды.

     Мерзiмдiк салымдармен салыстырғанда сертификаттардың жетiспеушiлiгоның эмиссиясымен байланысты банктің жоғары шығындарының болуы.

2. Депозиттерді сақтандыру жүйесі мен қорлары

     Депозиттерді қорғау жүйесіне Ұлттық банк тарапынан коммерциялық банктердің қызметін лицензиялау жүйесімен қамтамасыз етіледіОл мемлекеттік жеке сақтандыруларментолықтырылуы мүмкінЖалпы әлемдік тәжірибедегі  сақтандыру институттарына 601 жылСалымдарыды кепілдеу қоры әлемнің 70 еліндесоның ішінде АҚШ,ЖапонияГерманияФранцияҰлыбритания елдерінде табысты жұмыс істейді.

    Салымдарды сақтандыру негізінде банктердің депозиттерді жалпылама қайтарып алуға байланысты қорғау қағидасы жатырЯғниегер депозиттер сақтандырылсаондасалымшыларда өздерінің ақша қаржыларын қайтарып алуларына себеп болмайдыТіптен банк күйзеліске ұшыраған жағдайда даүкімет клиенттерге олардың ақшаларын қайтарадынемесе клиенттермен олардың салымдарын басқа төлем қабілеттілігі жоғары банкке аудару туралы келіседіОсындай жолмен депозиттерді жалпылама қайтарудан құтылуға боладыбір немесе бірнеше банктерде проблемалық жағдай болғанның өзіндебанктік жүйеге түгелдей қауіпті шудан құтылуға болады.

     Бұл кезде банктердiң мiндетiне сақтандыру қорларында белгiленген көлемдегдепозиттердсақтау бойынша төлемдерджасау кiредi. Шығындарды жабу үшін сақтандыружарналары жетiспеген жағдайда мемлекеттiк бюджет қаржылары қолданыладыСалымшыларға банктерде орналастырылған депозиттерiн қайтару кепiлдiгiн беру банктiк жүйетұрақтылығын қамтамасыз етудің басты әдістерінің бiрболып табыладыБанк жүйесіне деген сенiмдарттыру мақсатында Қазақстанда депозиттердмiндеттсақтандыру жүйесіненгiзу жұмысы жүргiзiлдi.
1999 
жылы қарашада екiншдеңгейлбанктердегжеке тұлғалардың салымдарына мiндеттұжымдық кепiлдiк беру немесе сақтандыру ережесi, ал 1999 жылы ЖАҚ “Қазақстан Республикасының екiншдеңгейлi банктерiндегжеке тұлғалардың салымдарына мiндеттұжымдық кепiлдiк берудің қазақстандық қоры құрылдыЖарғылықкапиталы 1 миллиард теңге құрайтын бұл қор коммерциялық емес ұйым болып табыладыҚор құрылтайшысы –Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі,ал оның мақсаты депозиттерді сақтандыру жүйесіне қатысатын екiнші деңгейлі банктерге салнған жеке тұлғалардың мерзімдiк салымдарының қайтаруын қамтамасыз етуТор жұмысының ең басындақатысушылар болып Қазақстанның ең iржәне тұрақты банктертұрдыБұл халықаралық стандартқа өткен 16 банкқаржылық жағдайы қауiп тудырмайтынактивтеркүн сайынұлттық банктің банктiк қадағалауымен бақыланатын жүйелбанктер.

      Қор Ұлттық банк атынанмемлекет атынан салымдарды орналастыруға негізгі кепiлшболып табылады және егер банктердің қызметсоңғы есеппен табыс iздеуге әкелсеонда қорқызметөзінің жақсы гуманитарлық қағидаларын ұстанғаныОсы қағидалар басында Қазақстан Республикасының екiншдеңгейлбанктерiнде жеке тұлғалардың салымдарынамiндетті ұжымдық кепiлдiк беру ережесiне негіз болған.

      Қор қаржылары ұжымдық сақтандыру жүйесінің салымдарынан жинақталадыСалым үш валютаның бiрiнде жүзеге асырылуы мүмкінтеңгедеАҚШ долларында және еуродаКепiлдеу объектiсболыпсыйақы мөлшербекiтiлгенмөлшерден артық емес салымдар бойынша келессыйақы мөлшербелгіленiпқайтару мiндеттемесiн қор кепiлдеген:

2001 жылдың 1 шiлдесiнен:

—теңгеде жылдық есеппен 16 пайыз;

 доллар және еурода жылдық есеппен 9 пайыз.

 2001 жылдың 1 қазанынан:

 тедгеде жылдық есеппен 14 пайыз;

 доллар және еурода жылдық есеппен 8 пайыз.

     Салымдар және олар бойынша есептелген сыйақы сомалары мiндетттүрде салым қай валютада болсасол валютада толық қайтарылады.

Қор әрбiр салымшыға қайтарылуы мiндетті салым мөлшерін төлеп отырадыолар келесiдей көлемде:

      Мерзiмдсалымдар (депозиттербойынша:

      Теңгеде  салынған салым (депозитсомасыбiрақ 400 мың тенгеден артық емессондайақ қатысушы банктің Ұлттық банктің ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесiнің 50% шегінде банктiк операцияны жүргізуге лицензияны қайтарып алғанға дейiн есептелген сыйақы мөлшерi.

     АҚШ доллары және еурода  салынған салымның (депозиттің)
90% 
сыйақысызбiрақ 360мың теңге шетел валютасына балама сомасынан артық болса.

     Талап ету салымы бойынша теңгеде  салынған салым (депозитсомасы қайтарылады.

      Бiр салымшы әр түрлвалютада салынған мерзiмдсалымдар (депозиттербiр салым түрі ретiнде қарастырылыпаныкталған ережелерге сәйкес төленедi. Сонымен қатарқайтаруесебсалынған мерзiмдсалым сомасының 400 мың теңгеден аспайтын көлемінде жүзеге асырылады.

      Салымшы өзінің әр түрлвалютада салған мерзiмдсалымы бойынша төлемдердқайтару кезегін өзанықтауға құқылы.

      Жинақталған резервтер салымдар бойынша жетiспеген соманы қалпына келтiруге жеткiлiксiз болсақатысушы банктердің қосымша жарнасы есебiнен төленедi, ал қалғаны қоресебiнен қарызға алынадыҚор өз несиесiн таратылушы банкке қойылатын регрестiк талаптар арқылықатысушылардың шектен тыс жарнасы есебiнен қайтарып аладыҚор менқатысушы банк мiндетін күнтiзбелiк және басқа да жарналар енгізу тәртiбмен мерзiмдержәне негізгі ережеге сәйкес банк төлемдертуралы келiсiм жасауы тиiсСондайақ аталғанкелiсiмшарттарының орындалуы үшін жауаптылықсоның iшiнде қордың күнтізбелік мерзiмде төленбеген ақша сомасынбасқа да жарналарды және төлемдердбанк келiсiмiнсiз алуқұқығын қарастырылған.

      Мiндетті күнтiзбелiк жарна мөлшерәр қатысушы банк үшін олардың қаржылық жағдайына ұлттық банк  бекiткен әдiспен және бекiтiледжәне салымдар (депозиттермен олбойынша қосылған сыйақы бойынша мiндетткүнтізбелік жарнаны енгізу алдындағы есептiк тоқсанның соңғы күнiне 0.125 пен 0.375 пайызға дейiн мөлшердқұрайдыолардықайтару 13 сәуiрден 2002 жылғы ҚР  екiнші деңгейлбанктерiндегі жеке тұлғалардың салымдарына (депозиттерiнемiндеттұжымдық кепiлдiк беру ережесiмен кепiлденедi.

      Қордың 80 пайыздан кем емес бөлігін Қаржы министрлiгінің бағалы қағаздарына қосу қарастырылғаноның мiндеттемесбүгінгі күні Қазақстанда резерв қаржыларынинвестициялау үшін ең сенiмдқұралСонымен қатар құралдар тiзiмi, қорға инвестициялауға болатын ұлғайту жұмыстары жүргізiлуде.

      Ұжымдық сақтандыруға Халықаралық стандартттарға еөу бойынша бiрiнштопқа енетiн банктер және сақтандыру жүйесінің мүшелерiне жойылатын талаптарға жауап берiлгенбасқа да банктер қатыса аладыҚатысушы банктердің бiрықтиярсыз таратылған жағдайда салым туралы барлық ақпараттар бекiтiлген тiзiмге сәйкес қорға жолдануы тиiс.

      Барлық банктер ұжымдық сақтандыруға қатысуға тырысадыөйткенсақтандыру жүйесіне қатыспайтын банктерөздерiнің жарғылық капиталынан аспайтын көлемде ғанадепозиттер тарта аладыАл мүше банктерге мұндай шектеу қойылмайдыКез келген банк өз қалауы бойынша депозиттердұжымдық  сақтандыру жүйесінен еркiн шыға алады.

     Шетелдiк тәжiрибе елде қалыпты жұмыс iстейтiн банктiк жүйе қалыптасқанда ғана депозиттердсақтандыру жүйесінің кызмет ету мәнбар екенiн көрсетедi.

      Барлық дамыған елде депозиттердсақтандырудың бiр немесе басқа да нысандары қолданыладыШвейцария банктiк ассоцияциясы ассоцияциясының қатысушыбанктердіңклиенттерiне жинақ салымдарын және 30 мың швейцария франкiне дейiнгі мөлшерде клиенттердің есеп шығару шоттарын төлеуге кепiлдiк бередi. Егер банкке қарсы күйзелiспроцедурасы басталсааталған сома салымшыға бiрден төленедi.

      Францияда бiр салымшыға кепiлдiк 400 мың француз франкiн құрайдыБұл кезде шетел валютасындағы мерзiмдiк аманаттар кепiлдiкке жатқызылмайдыСонымен қатар бiрбанкке қатысты депозиттi
200 
млн франктен аспайтын жалпы кепiлдiк шегі барФранция банктерiнiң ассоцияциясы сақтандыру төлемтүрінден қалыпты жарналарды ұстамайдыНақты төлем сомасы ассоцияция мүшелерiмен Франция банктiк жүйесінден олардың менiшiктдепозиттерiнің мөлшеріне үйлесiмджүргізiледi.

      Германияда немiс банктерiнің федералдық ассоцияциясы жетеiкшiлiгіндегі депозиттқорғау қорына кiру ерiктсипаттаАталған қорға қабылданудың мiндеттшарты немiскоммерқциялық банктерiнің аудиторлық ассоцияциясына мүше болуыОл банктерджиаудиторлық тексеруден өтуге және капиталғакадрларды басқару бiлiктiлiгіне және пайдағақатысты талаптарды сақтауға мiндеттейдi. Жыл iшiнде қорға аударуларбанкаралық салымдарды қоспағанда банктің сомалық мiндеттемелерiнің 0,03 пайыз құрайды.

     ЖапонияИспанияКанадаҰлыбритания және АҚШта депозиттерді сақтандыру бағдарламалары мемлекет бақылауындаСонымен қатар ИспанияГолландия жәнеҰлыбританияда қалыпты жарна төлеу қарастырылмағанақша шығындарды жабу қажеттiлiгіне және қор көлемiнің жоспарлы деңгейiне жеткенге дейiн енгізу қарастырылғанКанадаЖапония және АҚШта банктер қалыпты жылдық жарнаны төлейдi.

Про сертификаты:  Лист просечно-вытяжной (ПВЛ) 506 1000х3000х5 мм - купить по цене от 99 941 рублей за тонну в Москве |

      Канада банктерiнің депозиттердсақтандыру бойынша Канада қорпорациясына  төлейтiн сақтандыру жарнасы банкте орналастырылған депозиттердің 0,1 пайызын құрайдыБұлкезде салымшыға 60 мың Канада долларына дейiнгі көлемде сақтандыру есебiнен клиенттердің барлық салымдары өтеледi.

      Жапонияда банктің депозиттер бойынша сақтандыру сомасы бiр салымшыға 10 миллион жапон йенiне дейiнгі көлемде өтеледi. Сақтандыру қорының бастапқы жарнасы ҚаржыминистрлiгіненЖапон банкiнен және жеке меншiк банктерден енгізiлгенБанктердiң қорға жарнасы басында өте төмен болған депозит сомасының  0,012 пайыз мөлшеріндеалайда соңғы   кездері жапон банктiк секторы проблемаларының қорытындысында олар ұдайы көтерiлген.

      Депозиттердсақтандырудың федералдық бағдарламасы бойынша АҚШта банк шығындары жоғары.  Басында жылдық жарна салымдардың жалпы сомасынан 0,083 пайызқұраған,
1990 
жылы ол 0,12 пайызға дейiн ал 1991 жылы  0,15 пайызға дейiн өстi. Заң бойынша жарналардың жоғары шегі банктiк салымдардың жалпы сомасынан 0,325 пайызқұрауы тиiс.

       Салымның жоғары сақтандырылатын жарнасына шек кою себептерiн түсіндірсекБiрiншiдендепозиттердсақтандыру бағдарламасы мемлекеттiк больп табылатын елдердесақтандыру жағдайлары бойынша бюджеттің әр түрлмүмкін болатын қосымша шығындарын төмендету мақсатындабанктердiң кепiлденген мідеттемелерiне шектеу қойыладыМысалыАКШта депозиттердсақтандыру жүйесінде депозиттер әр жеке шотта 100 мың АҚIШ долларына дейiн сақтандырыладыалайда бiр салымшы көрсетiлген сақтау сомасыкөлеміндегі бiрнеше шоттың иесболуы мүмкінЕкiншiдендепозиттердсақтандыру бағдарламасы мемлекеттiк емес елдерде сақтандыру төлемдерiнің үлкен болуынан банктерөздері күйзелiске түскен банктердің барлық қарыздарын өтеуге қабiлетті болмауы мүмкінБанктің жүйеде ақша қаржыларын жинақауға ынталандырудың келесмеханизмбанктiкқұпияны қатаң сақтауДамыған елдерде банктiк құпия —құқықтың жеке объектiсi, жасырын ақпараттың жеке түріБiздің республикамызда банктiк құпияны сақтау үшін заң негіздербойынша шаралар қарастырылған.

       Соңғы кездері ел зкономикасына тұрғындардың бос ақша қаржыларын тартудың депозиттері сақтандырудан басқа тәсілдерiнің бiрретiнде капиталдар амнистициясы ұсынылады.

       Қазақстан Республикасының депозиттік операцияларының одан әрдамуына әсер етушкелесфакторларды атап өткен жөнБұл факторларды шартты түрде ектопқа бөлугеболадыБiрiнштопты Қазақстан Республикасының Ұлттық банк жүргізiп отырған ақша несиелiк саясатынан шығатын факторлар құрайдыОған резервтеу мөлшерін (депозиттербойынша), қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн және басқаларды жатқызуға болады.

       Резервтеу мөлшерфакторының ерекшелiгі депозиттерді тарту құнын банк операциялары сияқты ұлғайтадыБүгінгі күнгі салым және депозиттермен жұмыс iстеуде Ұлттық банкайтарлықтай нормативтiк талаптар қоюдаРезервтiк қорға депозиттер бойынша аударым мөлшерінен өсунесиелер бойынша да мөлшерлеменің өсуiнесондайақ депозиттер бойыншапайыздық мөлшерлеменің азаюына әкеледi. Несиелер және депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлеме айырмасының көлемiне банктің тиiстшығындары мен қажетттабыстылығыкiрмейдi. Сондықтан қолданылып жүрген нормативтер банк белсендiлігін сақтайдыоның қызметiн депозиттер нарығында әлеуеттинвесторлар үшін тартымды етедi. Қазақстандарезервтеу мөлшердепозит түріне байланысты емессол себептмерзiмдiк депозиттердтарту тиiмдiлігін төмендетедi, Республикада резервтеу механизмжетiдiрiлетiн боладысолсебептаталған кезеңде қалыптастан банктiк жүйе тәжiрибесiн қолдану өте орынды.

      Коммерциялық банктер жүргізетiн депозиттік саясатта әсер етушфакторлардың бiрҰлттық банк бекiтетiн қайта қаржыландыру мөлшерлемесболып табылады.

     Депозиттік операциялардың дамуына әсер етушфакторлардың екiнштобына депозиттік саясаттыұзақ мерзiмджинақтау қорларын енгізуджәне солармен қатар пайда болатынсалымдар индексациясы мәселесiнбанк беделiн және басқаларды жатқызуға боладыМаңызды тежегіш факторлардың бiр салымдарды индексациялаудың тиiмді және шынайымеханизмнің болмауындаОсы мәселе банктердің iржинақ жобаларын жүзеге асыруда өте орындыҰзақ мерзiмджинақтау тәжірибелерiн енгізу бағдарламасыинфляция жылдықесеппен 12-15 пайыз деңгейiнде болғанда ғана тиiмдболып саналадыҚазіргі кезде банктердің депозиттік қаржыны талап ету және қысқа мерзiмддепозиттер құрағанынақарамастанболашақта коммерциялық банктер салымшылар қаржыларын неғұрлым ұзақтау мерзiмге қосуға болатын жинақсақтық және басқа да жобаларды ұсына алады.

      Депозиттер нарығын одан әржетiлдiру мен кеңейтудің маңызды факторларының бiр банктің басқа қаржылық ұстамдармен салыстырғанда беделджәне басқа салымтүрлерiмен салыстырғанда пайыздық мөлшерлердiң бәсекеқабiлеттiлiгісондайақ депозиттердің бiр түрінің аумағында банктің қызмет спектрын ұлғайту  арнайы депозиттердеөйткеносы депозит салымшылар мүддесiн қорғауда жоғары икемдiлiкке ие.

  
     
ЖИНАҚ ДЕПОЗИТІ ТУРАЛЫ КЕЛІСІМШАРТ

заңды тұлғамен шетел валютасында

Алматы қ.                                                              
«        »          200     
ж.


«                 » 
ААҚ бұдан әрі «Банк» деп аталадыоның атынан

Жарғы және Қазақстан  Республикасы Ұлттық банкінің Бас лицензиясы негізінде әрекет етуші және азамат(ша)                        бұдан әрі «Депозитші» деп аталадыБасқарма Төрағасыекінші жақтантөмендегі мәселелер жөнінде осы Келісімшартты жасады.

1.1. Депозитші Банктегі                       депозиттік шотқа     


                                                                                                                                                                    
(
жазбаша)

Сома көлемінде  
              
күнтізбелік күнге ақшасын саладыол   бойынша сома түскен күннен бастап сыйақы есептеледі.

1.2. Депозитші депозиттік шотқа шетел валютасын Депозитшінің немесе       үшінші тұлғаның басқа банктік шотынан аудару арқылықолма  қол,

        сондай  ақ қолма  қол емес түрде енгізуі мүмкін.

        Қолма  қол шетел валютасын депозитке енгізген кездеБанк Депозитшіге депозиттік шоттағы ақша сомасын және ол бойынша сыйақыны қолма  қол түрде төлейді.

        Шетел валютасын қолма  қол емес тәртіпте енгізген Депозитшінің өтініші бойынша Банк Депозитшіге депозиттік шоттағы ақша сомасын және ол бойынша сыйақыны Банктарифтеріне сәйкес комиссиялық ақысын ұстап қалу арқылы қолма –қол емес тәртіпте төлейді.

1.3. Банк депозит орналасқан мерзім ішінде ай сайын жылдық  
     

       Пайыз көлемінде депозит бойынша сыйақыны есептейдібір жыл 360 күнге      теңСыйақыны есептеу кезінде депозитке ақшаны енгізу күні мен оларды қайтару күні Банкте біркүн деп есептеледі.

1.4. Депозитші депозиттік шотқа шетел валютасында қосымша ақша сомасын енгізу арқылы депозиттік сома өссе немесе депозитшінің келісімінсіз ақшаны алуға уәкілетті үшіншітұлғаның немесе депозитшінің өкіміне сәйкессондайақ Депозитші мен Банк арасындағы басқа да келісішарт жағдайларына сәйкес Банк талаптарын орындау кезінде депозиттікшоттан ақшаны алу кезінде шетел валютасындағы депозит сомасы азайсаБанк ақшаны түскен не алынған күннен бастапдепозит сомасының өзгеруіне байланысты тарифтікмөлшерлемені ескере отырыпөскен немесе азайған депозит сомасына пайыз төлейді.

2.1. Банк Депозитшінің сеніп тапсырған ақшасындепозит құпиясын және Депозитші және оның жүзеге асыратын операциялары туралы мәліметтерді құпия сақтауды қамтамасызетуге міндеттенеді.

2.2. Депозитші міндеттенеді:

      аБанкке депозитті орналастыру және ол бойынша операциялар жүргізу кезінде Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңдарын сақтауға;

      бдепозитті орналастыру мерзімі ішінде өзінің депозиттік шотынан ақшаны 3 реттен артық алмауға.

2.3. Банк депозит бойынша жылдық пайыздық мөлшерлемені депозит орналасқан мерзім ішінде өзгертуі қажет болған жағдайдапайыздық мөлшерлеме өзгергенге дейінгі онкүнтізбелік күн бұрын бұл туралы Банктің операциялық залдарында хабарландырулар ілу арқылы ескертеді.

2.4. Банк депозитшіге салым сомасы мен есептелген пайыздарды депозит мерзімі аяқталғаннан кейіндепозитшінің келісімінсіз шоттан ақшаны алыпқолданыстағы заңдардакөрсетілген салық және бюджетке төленетін міндетті төлемдер сомасын ұстап қаладысондай  ақ Банктің Банк пен Депозитші арасында бекітілген басқа да келісімшартжағдайларына сәйкес Банк өкімін орындайды.

2.5. Осы келісімшартты Депозитшінің жазбаша өтініші бойынша тоқтату кезінде Келісімшартты бекіту күнінен бастап отыз күнтізбелік күн өткенге дейін сыйақы төленбейді.

2.6. Осы келісімшартты Депозитшінің жазбаша өтініші бойынша мерзімінен бұрын тоқтату кезінде депозит бойынша сыйақы Келісімшартқа отыру күнінен бастап отыз күнтізбеліккүн өткенге дейін депозит сақталған күндер санына талап етілгенге дейінгі депозит ретінде төленеді.

2.7. Осы келісімшартты Банк тарапынан мерзімінен бұрын тоқтату кезінде депозит бойынша сыйақы осы Келісімшарттың 1.3.  тармағында көрсетілген пайыздық мөлшерлемегесәйкес оны нақты орналастыру мерзіміне төленеді.

3.1. Осы келісімшарт банктегі депозиттік шотқа осы Келісімшарттың 1.1.  тармағында көрсетілген депозит сомасын орналастыру сәтінен бастап күшіне енеді және Депозитшідепозиттік шоттағы барлық ақша сомасы мен оған есептелген сыйақыны алғанға дейін немесе Келісімшартты тоқтатқанға дейін күшінде болады.

3.2. Осы Келісімшарт әр тарап үшін бірдей заңды күші бар 2 данада жасалған.

Тараптардың заңды мекен  жайлары

Банк                                                                                                              Депозитші

Қосымша 2

Жеке тұлғаларға арналған Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасындағы мерзімді депозит туралы шарттың типтік нұсқасы

            
     
МЕРЗІМДІК ДЕПОЗИТ ТУРАЛЫ КЕЛІСІМШАРТ

Алматы қ.                                                              
«        »          200     
ж.


«                                            » 
АҚбұдан әрі «Банк» деп аталады,                          оның атынан Жарғы және Қазақстан  Республикасы Ұлттық банкінің Бас лицензиясы негізінде әрекетететінБасқарма Төрағасы  бір жақтан және азамат(ша)                        бұдан әрі «Депозитші» деп аталады,                               


                                 (
атыжөні)

екінші жақтантөмендегі мәселелер жөнінде осы Келісімшартты жасады:

1.1. Депозитші  
     


                                                                                          
(
санмен)
(
жазбаша)

        теңге ақша сомасын Банктегі    
                   
депозиттік шотқа депозиттік сома    түскен күннен бастап есептелетін депозит                       күніне орналастырыладыал Банккөрсетілген мерзім өткенде Депозитшіге   
                   
депозиттік шоттағы барлық ақша сомасын қайтарады және ол бойынша сыйақы төлейді.

1.2. Депозитші депозиттік шотқа ақшаны Депозитшіге немесе  үшінші тұлғаның басқа банктік шотынан аудару арқылықолма  қолсондай  ақ қолма  қол емес түрде енгізуінеболады.

1.3. Банк депозит орналастырылған мерзім аралығында депозит бойынша жылдық пайыз мөлшерлемеде сыйақы есептейдіПайызды есептеген кезде бір жыл 360 күнге тең депалынады.

2.1. Банк Депозитшінің  депозитке орналастырылған ақшасын «Алматы халықаралық сақтандыру тобы» компаниясында сақтандырудыДепозитшінің  сеніп тапсырған ақшасындепозит құпиясын және Депозитші мен оның жүзеге асыратын операциялары туралы мәліметтерді құпия сақтауды қамтамасыз етеді.

2.2. Депозитші осы Келісімшартта келісілген мерзім ішінде көрсетілген депозит сомасын талап етпейдіОсы Келісімшартта Депозитшінің жазбаша өтініші бойынша тоқтату кезіндеКелісімшартты бекіту күнінен бастап отыз күнтізбелік күн өткенге дейін сыйақы төленбейді.

2.3. Осы келісімшартты Банк тарапынан мерзімінен бұрын тоқтату кезінде осы Келісімшарттың 1.1.  тармағында көрсетілген депозит мерзімі өткенгше дейін депозит бойыншасыйақы оны нақты орналастыру мерзіміне сәйкес төленеді.

3.1. Депозит мерзімі аяқталғаннан кейін Банк Депозитшіге депозиттік шоттағы ақша сомасы мен есептелген сыйақыны төлейді.

3.2. Депозиттік шоттағы ақша сомасын және оған есептелген сыйақыны Банк Депозитшінің өкіміне сәйкес шоттан алынған ақша сомасын ұстап қалусондай –ақ Банк пенДепозитшінің арасында бекітілген басқа да келісімшарт жағдайларына сәйкес Банктің өкімді орындауы есебінен төлейді.

       Есепшот бойынша есеп айырысу операцияларын тоқтату немесе есепшоттағы ақшаны қамауға алу кезінде Банк сыйақыны есетемейді және төлемейді.

3.3. Осы Келісімшарттың 1.1.  тармағында көрсетілген мерзім аяқталғаннан кейін депозитші келесілерді талап етуге құқылы:

       адепозит сомасын және оған есептелген сыйақыны;

       бБанк жағдайларына сәйкес Келісімшартқа қайта отырады.

       Егер депозитші осы Келісімшарт аяталғанға дейін депозит сомасын және оған есетелген сыйақыны талап етпесе және Келісімшартқа  қайта отырмасаонда талап етілмейтіндепозит сомасына және оған есептелген сыйақыға талап ету депозиті бойынша төленеді.

3.4. Осы келісімшартқа қол қойылған және әрбір Тарапқа берген.

Тараптардың заңды мекен  жайлары

Банк                                                                                                              Депозитші


содержание
   .. 
1 
2 
3 
4 
5 
..

Депозиттік операциялар туралы түсінік. • my-sertif.ru білім сайты

Депозиттік операциялар – бұл заңды және жеке тұлғалардың тартылған қаржылары бойынша белгілі бір мерзімге немесе талап ету салымы бойынша банктердің операциялары.           

Про сертификаты:  Купить подарочную карту re:Store Apple (ре:Стор) различного номинала в Москве — Интернет-магазин «Дари!»

Жоспар:

 Кіріспе:

  1. Депозиттік операциялар туралы түсінік.

 Негізгі бөлім:

  1. Депозиттердің түрлері.
  2. Депозиттерді сақтандыру қорлары.
  3. Депозиттерді сақтандыру жүйесі.
  4. Пайыздарды есептеу есебі.

 Қорытынды:

  1. Депозиттерді тарту және қайтару есебі.

   Қолданылған әдебиеттер.

Депозиттік операциялар туралы түсінік.

   Банктер өзінің активті операцияларын жүргізу үшін пассивті операцияларды өткізу нәтижесінде пайда болатын тартылған қаржыларды қолданады.

Коммерциялық банктің пассивті операциялары келесі нысанда жүзеге асырылуы мүмкін:

  • банк қорын қалыптастыру және ұлғайту үшін банктердің пайдасы есебінен аударулар;
  • басқа заңды тұлғалардан алынған несиелер;
  • депозиттік операциялар;

  Депозиттік операциялар – бұл заңды және жеке тұлғалардың тартылған қаржылары бойынша белгілі бір мерзімге немесе талап ету салымы бойынша банктердің операциялары.

Депозиттік операцияларды жүргізу кезінде кез келген банк өздері дайындаған депозиттік саясатты ұстанады және олар өз кезегінде келесі ережелерге негізделеді:

  • депозиттік операциялар банктің пайда табуына немесе болашақта пайда табуға мүмкіндік жасауға негізделіп ұсынылады;
  • депозиттік операцияларды ұйымдастыру үдерісінде депозиттік операциялар субъектісінің әр түрлілігіне және депозиттердің әр түрлі нысандарының үйлесімділігіне ұмтылыс болады:
  • депозиттік операцияларды жүзеге асыру барысында осы және депозиттер мен несиелік салымдардың мерзімдері мен сомалары бойынша несие ұсыну операциялары арасындағы өзара байланыс пен өзара келісімділіктің болуын қамтамасыз ету қажет;
  • депозиттік операцияларды ұйымдастыру үдерісінде банк балансының өтімділігін жоары деңгейде қамтамасыз ететін мерзімдік депозиттерге ерекше назар аударған жөн;
  • депозиттік операцияларды ұйымдастыра отырып, банк депозиттік шоттардағы бос қаржы резервтерінің (активті операцияға тартылмаған) ең аз болуына талпынуы керек;
  • депозиттерді тартуға әсер ететін банктік қызметтерді дамыту және қызмет көрсету сапасы мен мәдениетін жоғарылату шараларын қарастырған жөн;

Көптеген ұсақ және шағын банктер үшін депозиттер ақша қаржыларының басты көзі болып табылады. Банктер қаржы нарығында қаржылық делдал ретінде басқа кәсіпорындар мен ұйымдардың, тұрғындардың уақытша бос ақша қаражаттарының ірі сомасын орналастырады. Банктер бұл қаржыларды тиімді пайдаланып, олардың сақталуын қамтамасыз етеді және қарыз алушыларға табысты негізде ұсынады. Көптеген жеке тұлғалар, іскер фирмалар, акционерлік компаниялар, жеке кәсіпорындар, коммерциялық емес ұйымдар, үкімет мекемелері, мемлекеттік кәсіпорындар, жергілікті органдар өз қаржыларын коммерциялық банктерге салады.

Депозиттердің түрлері.

   Халықаралық банктік тәжірибеде барлық депозиттер төрт топқа бөлінеді:

  • мерзімді депозиттер;
  • талап етілмелі депозиттер;
  • жинақ салымдары;
  • бағалы қағаздар;

Бірінші топ – талап етілмелі депозиттер. Олар сондай-ақ чектік депозиттер деп те аталады. Талап ету депозиті түрінде қаржы тарту кезінде банк пен салымшы арасында келісім-шарт жасалады. Чектік депозит – бұл міндетті түрде өтелуге тиісті, салымшыға чек жазуға құқы беретін шот. Чектік депозиттердің ыңғайлылығы олардың қауіпсіздігімен және чек жазу арқылы төлем жүргізу қарапайымдылығымен түсіндіріледі. Сонымен қатар олар бірінші талап бойынша нақты ақша алуға мүмкіндік береді. Чектік депозиттерді жүзеге асыру үшін есеп операциялары мен өткізбелерінің айтарлықтай көлемі керек, көптеген банктер осы шарттарды қолданғаны үшін төлем белгілейді. Бұл кезде төлем мөлшері бір ай көлемінде жазылатын чектер саны мен депозиттер мөлшерінің өзгеруімен өзгертіледі. Егер салымшы бір ай көлемінде шотта банктің өзінің коммерциялық мақсаттары үшін қолданылатын жеткілікті баланстық қалдықты сақтаса, банктер кейбір кездерде бұл төлемдерді алудан бас тартады.

Талап ету депозиттік шотының ерекшеліктеріне мыналарды жатқызуға болады:

  • ақшаны салуға немесе алуға шектеудің болмауы;
  • ақша шоттан қолма-қол түрде, сондай-ақ чектер көмегімен алынуы мүмкін;
  • шот иесі банкке тұрақты айлық мөлшерде немесе әрбір жазылған чек үшін коммиссия төлеуі;
  • Ұлттық банкке ең аз резервтің мерзімдік депозиттермен салыстырғанда үлкен үлесінің сақталуы;

Талап  ету депозитінің бір түрі банктің клиентпен барлық операциялары есептелетін контокоррент – бірыңғай шт болып табылады. Контокоррентте банк қарыздары, сондай-ақ шоттан клиент тапсырысы бойынша барлық төлемдер және де шотқа салым, аударым және тағыда басқа түрде түсетін барлық қаржы көрсетіледі. Контокоррентті шот ерекше сенімділік белгісі ретінде тек сенімді клиенттерге және бірінші сыныпты қарызшыларға ашылады. Шот иесі шығындардың түсімдерден артуы кезінде әрбір жеке жағдайда, арнайы рәсімдеусіз-ақ банктен жасалған келісімге сәйкес анықталған сома шегінде несие алуға мүмкіндігі бар.

Талап ету депозитіне сондай-ақ овердрафт шотын жатқызуға болады. Овердрафтбанк пен клиент арасындағы келісімге сәйкес, банк анықтаған мөлшерде шотта бар қаржы көлемінен артық соманы алуға мүмкіндік беретін шот. Бұл да несие алмасуды білдіреді. Овердрафттың контокорренттен айырмашылығы кездейсоқ сипатты болуында. Атап өткенде, овердрафт шоты қосымша депозиттік шоттар ашу мүмкіндігін шектемейді. Овердрафт ағымды шоты жеке және заңды тұлғалардың уақытша шығындарын жабу үшін ашылады.

Талап ету депозиттің басқа түрі – нау-шоттар – пайыздық мөлшерінің жоғары шегі жоқ шоттар, яғни ол қалқымалы болуы мүмкін. Супернау-шоттар – бұл қолма-қол ақшаны қолдану шоттары, оларды ашу қызметтер кешенін ұсынады.

Депозиттік шоттардың келесі түрі – автоматтық аудару шоттары(АТS шоттар). Жинақ шоттарынан ақша қаржыларын автоматты түрде аударуға мүмкіндік беретін, чектерді жабу үшін чектік депозиттерге пайыз әкелетін депозиттің түрі. Банктер салымшының келісімін жетекшілікке ала отырып, пайыз әкелетін шоттарды талап етуге несиенің артуын жабу немесе чектік шоттардағы ең аз балансты көтеру талабы туындаған кезде автоматты түрде қосады. Мұндай тәжірибе салымшыға өте аз соманы салымда талап етуге дейін сақтауға және бір мезетте шоттар бойынша автоматты түрде аударылған пайыздар алуға мүмкіндік береді. Бұл депозиттерден тыс көптеген банктердің баланстық есеп берулеріне «банк қызметкері жазған чектер және куәландыратын чектер» деп аталатын шағын баптар енгізіліп жүр. Куәландырылған чектер – банк қызметкерлері беретін төлемі кепілденген чектер. Банктер чекті куәландыру кезінде, куәландырылған чекте көрсетілген соманы салымшы шотынан алады және оны жеке шотта ұстайды. Сонымен қатар, чекті банк қызметкерлерінің бірі немесе банктің меншікті шығындарын төлеу үшін кассир жазған жағдайда, соңғысы ол бойынша төлемдердің жүргізілуін күте отырып, қызметкерлер жазған чек сомасына теңестіріп депозит құрайды. Талап ету депозиттері бойынша эксплициттік (анық түрде белгіленген) пайыздық кірістер төленбеуіне байланысты банктің көптеген клиенттері осы типтес депозиттердегі қаржыларының мөлшерін төмендетуге тырысады. Шығынды азайтудың осы тұрғыдағы әдістерінің бірі автоматты тазалау шоттары қолданылатын мүмкіндіктерді пайдалану. Мұндай шоттармен ағымды операцияларды жүргізе отырып, банк клиентпен келісілген аз шекпен асатын кез-келген ақша сомасынан шотты «тазартады» (немесе оларды аударады) , оларды пайыздық кіріс әкелетін қаржылық құралдарға орналастырады.

Көптеген банктер өзінің клиенттерінен компенсациялық балансты ұстануды талап етеді, бұл талап ету салымдары бойынша пайыздық кіріс әкелмейтін нысанды, яғни банктерге банктік қызметтерді төлеу үшін қажет. Компенсациялық баланс яғни ақша қорларын тартуға орташа шығындарды азайту жолымен қорлардың орташа құнын төмендету тиімді болып табылады. Кейбір жағдайларда компенсациялық баланс несие ұсыну, сондай-ақ банктік қарыз бойынша пайыздық төлемдер туралы келісімді ұстану қызметтері үшін төлемді ұсынады.

Депозиттің келесі тобы – жинақ салымдары. Жинақ депозит туралы келісім негізінде ашылады. Қазіргі кезде жинақ депозиттерінің басты типі жинақ кітапшаларындағы шоттар, жинақ салымының жағдайы туралы жазбасы бар шоттар, сондай-ақ ақша нарығының депозиттік шоттары болып табылады.

Жинақ кітапшаларындағы шоттар – бұл жедел алуға болатын, пайыз әкелетін чектік емес депозиттер. Олардың ерекшеліктеріне мыналар жатады:

  • кітапшалы жинақ салымында тұрақты мерзімінің болмауы;
  • банктер салымшылардан ақша қаржысын алу туралы алдын ала хабарлауды талап етуге құқылы болса да, бұл шоттардан ақша қаржыларын алуда бпнктер ол талапты аз қояды:
  • шоттың жоғары шегін белгілеу мүмкіндігі;
  • салым иесінің шоттан ақша алу немесе салу үшін жүргізілген операциялардың барысы жазылатын жинақ кітапшасын ұсыну міндеттемесі;
  • шоттағы міндетті аз баланстық қалдық мазмұны туралы талаптардың болмауы;

Жинақ салымының жағдайы туралы жазбасы бар шоттар жинақ кітапшаларындағы щоттарға ұқсас, алайда олар үшін шот жағдайы туралы кезеңдік жазбалар жазбаның жүргізілу тұрғысынан жинақ кітапшаны ауыстырады. Олар бойынша осындай пайыз төленеді және олар осындай функцияны орындайды.

Ақша нарығының депозиттік шоттары алғаш рет 1982 жылы енгізілген жинақ салымдарының бір түрін ұсынады. Қазіргі кезде оларда жинақ кітапшасындағы шоттармен салыстырғанда, ол бойынша пайыз мөлшері нарықтық пайыздық мөлшерлерінің өзгеруімен реттеленетіндігін және бұл шоттарды қолдану кезінде операцияларды тіркеу үшін жинақ кітапшасының қосылмайтындығын есептемегенде, көптеген ұқсас сипаттары бар.

Жинақ салымдарының ерекшелігі мынадай:

  • бұл шоттардың анықталған мерзімдері жоқ;
  • салымда ақша нарығының депозиттік шотынан қаржыларды бірдей ала алады;
  • бастапқыда бұл шоттар бойынша ең аз баланстық қалдық талап етілген, қазір банктер оны сақтауды талап етпеуге құқылы;
  • осы шоттар бойынша салымшы чектердің тек санаулы шектелген санын жазуға құқылы;
  • бұл шоттар қызмет жасау мақсатында емес, жинақ мақсатында қолданылады;
  • банк шығындарын өтеу мақсатында шот иесінен белгіленген төлем алынады;
  • егер салымшылар – корпорация болса, банктер осы шоттар бойынша белгіленген резервті сақтауға міндетті;

Кең тараған топтардың бірі – мерзімдік салымдар, оған мерзімдік салымдар және салымды алу туралы алдын ала хабарлауы бар салымдар кіреді. Бұл салымдар неғұрлым ұзақ мерзімге, яғни бір айдан кем емес мерзімге салынады. Салымшылар басқа депозиттерге қарағанда неғұрлым үлкен пайыз алады және салым салымшыға алдын ала келісімде көрсетілген мерзімде қайтарылады. Банктер салымды өз қарауы бойынша келіскен мерзім ағымында толық пайдалана алады. Депозиттің бұл типін ашу үшін мерзімдік депозит туралы келісім жасалынады. Бұл салымдар қабылданатын мерзім 4 топқа бөлінеді:

  1. 30 күннен 89 күнге дейін;
  2. 90 күннен 179 күнге дейін;
  3. 180 күннен 359 күнге дейін;
  4. 360 күннен жоғары;

Мерзімді салымнан қаржы алу үшін банкке күні бұрын хабарланған салымшының арнайы өтінішінің түсуі талап етіледі, оның мерзімі белгіленеді. Егер клиент банкті қаржы алу туралы хабардар етсе, банк болатын өзгерістерді ескере отырып, өзінің активті операцияларын басқа көз есебінен қайта қаржыландырады, қаржыларды алу кейбір шығындармен байланысты, сол себепті банк клиент кірісін азайтуға құқылы.

Депозиттердің төртінші тобы – бағалы қағаздар, депозиттер түрі ретінде былайша бөлінеді:

  • аталған банкке тиесілі кәсіпорындар мен ұйымдардың, кооперативтің, акционерлік қоғамдар мен компаниялардың акциялары және облигациялары;
  • сақтаудағы және қарызды қамтуға қабылданған акциялар мен облигациялар;
  • шетел операциялары бойынша құндылықтар мен құжаттар (шетел валютасындағы аккредитивтер);
  • депозиттік сертификаттар;

Депозиттік сертификаттар қаржылық құралдардың ең бір кең тараған түрі. Депозиттік сертификатэмитент банктің ақша қаржыларының салымы туралы, салымшы немесе оның құқық қабылдаушының мерзімі аяқталғанда салым бойынша салым сомасын және ол бойынша пайыз алу құқын куәландыратын жазбаша куәлік.

Депозиттік сертификат – кірісті бағалы қағаздың бір түрі, сол себепті ол сатылған тауар немесе көрсетілген қызмет үшін есеп айырысу немесе төлем құжаты болып саналмайды. Сондай-ақ оларды бір заңды тұлғадан екіншісіне жолдауда шектеулер болады. Талап ету құқын ұсыну – цессия, ол депозиттік сертификаттың сыртқы бетінде екі жақта мәмілемен рәсімделеді: өз құқын ұсынушы тұлға – цедент пен құқық алушы цессионарий. Сертификатты қайтару мерзімі жеткенде, банк сертификатты және қаржы түсетін шот көрсетілген салымшы өтінішіне қарсы төлем жасайды. Банк талап ету құқын ұсыну туралы келісімнің үздіксіз орындалуын, сондай-ақ өкілетті тұлғалар аты-жөнін, мөрінің және қолдарының сәйкестігін тексереді.

Депозиттік сертификаттың екі түрі болады:

  • жолданбайтын – салымшыда сақталадыжәне төлем мерзімі жеткенде банкке ұсынылады;
  • жолданатын – екінші нарықта сатылуы немесе басқа тұлғаға өтуі мүмкін;

Жолданатын депозиттік сертификаттар капиталды кез – келген мерзімге тиімді инвестициялауға көмектеседі, ал қажет болған жағдайда сертификаттарды тез қолма-қол ауыстыруға болады.

Сертификаттар келесі белгілер бойынша бөлінеді:

Шығарылуы бойынша:

  • бір рет;
  • сериямен шығарылатын;

Рәсімдеу тәсілі бойынша:

Төлеу шарттары бойынша:

  • анықталған есеп айырысу кезеңі аяқталғанға дейін пайыздық мөлшері үнемі төленіп тұратын сертификаттар;
  • сертификатты өтеу күні пайызы төленетін сертификаттар;

Депозиттік сертификаттар жаңа шығарымдармен, салымның басқа түрлеріне немесе талап етілмелі депозиттеріне қолма-қол емес аударымдармен және нақты ақшалармен (жеке тұлғалар үшін) өтеле алады. Банкте шығарылатын сертификаттар баспалық тәсілмен шығарылуы және осы сияқты бағалы қағаздарға қойылатын талаптарға жауап беруі тиіс.

Сертификаттарда міндетті түрде келесі деректемелер болуы тиіс:

  • аты;
  • сертификатты ұсыну себебі;
  • ұсыну күні;
  • салым сомасы;
  • депозитке енгізілген соманы қайтаруға банктің сөзсіз міндеттемесі;
  • сертификат сомасын талап ету күні;
  • пайыз мөлшері және есептелетін пайыз сомасы;
  • эмитент банктің аты және мекен-жайы (иеленушінің арнайы сертификаты үшін);
  • банк мөрімен бекітілген, осындай міндеттемелерге қол қоюға өкілетті екі тұлғаның қолы;

Банк сертификаттар шығарады және меншікті сертификаттарды шығару мен орналастыру шарттарын еркін дайындайды. Өз сертификаттарын тиімді орналастыру үшін банктер келесі міндеттемелерді назарға алады:

  • инвесторлар үшін тартымды пайыздық мөлшерлеме деңгейі;
  • салымшыға ыңғайлы сертификаттың ең аз шегін;
  • пайыздық мөлшер қайта қараудың икемді механизімін;
  • шығарымды стандартты шарттарын (еселік, номинал және т.б.);
  • номинал құны қосылған пайыздарды төлеудің сенімді кепілдігі;
  • кең жарнаманы;

Жай депозиттік сертификаттармен рәсімделген мерзімдік салымдармен салыстырғанда, сертификаттар бірнеше артықшылықтарға ие:

  • сертификаттарды тарату айналымындағы мүмкіндік қаржылық делдалдардың үлкен санына сәйкес әлеуетті инвесторлар ауқымы кеңейді;
  • екінші нарық арқылы сертификат иесі үшінші тұлғаға, сақтаған мерзімі үшін кіріс ала отырып, банк ресурстарының көлемін өзгертпей-ақ жедел сатуы мүмкін;

Сертификаттап бойынша табыстарға, азаматтардың талап етілмелі шоттары мен мерзімдік салымдардағы кірістерге сияқты табыс салығы салынбайды. Мерзімдік салымдармен салыстырғанда сертификаттардың жетіспеушілігі оның эмиссиясымен байланысты банктің жоғары шығындарының болуы.

       Депозиттерді сақтандыру қорлары.   Депозиттерді  сақтандыру жүйесі.  

   Депозиттерді қорғау жүйесі Ұлттық банк тарапынан коммерциялық банктердің қызметін лицензиялау жүйесімен қамтамасыз етіледі. Ол мемлекеттік жеке сақтандырулармен толықтырылуы мүмкін. Жалпы әлемдік тәжірибедегі сақтандыру институттарына 60 жыл. Салымдарды кепілдеу қоры әлемнің 70 елінде, соның ішінде АҚШ, Жапония, Германия, Франция, Ұлыбритания елдерінде табысты жұмыс істейді.

Салымдарды сақтандыру негізінде банктердің депозиттерді жалпылама қайтарып алуға байланысты қорғау қағидасы жатыр. Яғни, егер депозиттер сақтандырылса, онда салымшыларда өздерінің ақша қаржыларын қайтарып алуларына себеп болмайды. Тіптен банк күйзеліске ұшыраған жағдайда да, үкімет клиенттерге олардың ақшаларын қайтарады немесе клиенттермен олардың салымдарын басқа төлем қабілеттілігі жоғары банкке аудару туралы келіседі. Осындай жолмен депозиттерді жалпылама қайтарудан құтылуға болады, бір немесе бірнеше банктерде проблемалық жағдай болғанның өзінде, банктік жүйеге түгелдей қауіпті жағдайдан құтылуға болады. Бұл кезде банктердің міндетіне сақтандыру қорларында белгіленген көлемдегі депозиттерді сақтау бойынша төлемдерді жасау кіреді. Шығындарды жабу үшін сақтандыру жарналары жетіспеген жағдайда мемлекеттік бюджет қаржылары қолданылады. Салымшыларға банктерде орналастырылған депозиттерін қайтару кепілдігін беру банктік жүйе тұрақтылығын қамтамасыз етудің басты әдістерінің бірі болып табылады. Банк жүйесіне деген сенімді арттыру мақсатында Қазақстанда депозиттерді міндетті сақтандыру жүйесін енгізу жұмысы жүргізілді. 1999 жылы қараша айында екінші деңгейлі банктердегі жеке тұлғалардың салымдарына міндетті ұжымдық кепілдік беру немесе сақтандыру ережесі, ал 1999 жылы ЖАҚ «Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі» банктеріндегі жеке тұлғалардың салымдарына міндетті ұжымдық кепілдік берудің (сақтандыру) Қазақстандық қоры құрылды. Жарғылық капиталы 1 миллиард теңге құрайтын бұл қор коммерциялық емес ұйым болып табылады. Қор құрылтайшысы – Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі, ал оның мақсаты – депозиттерді сақтандыру жүйесіне қатысатын екінші деңгейлі банктерге салынған жеке тұлғалардың мерзімдік салымдарының қайтаруын қамтамасыз ету. Қор жұмысының ең басында қатысушылап болып Қазақстанның ең ірі және тұрақты банктері тұрды. Бұл халықаралық стандартқа өткен 16 банк, қаржылық жағдайы қауіп тудырмайтын, активтері күн сайын Ұлттық банктің банктік қадағалауымен бақыланатын жүйелі банктер.

Қор ұлттық банк атынан, мемлекет атынан салымдарды орналастыруға негізгі кепілші болып табылады және егер банктердің қызметі өзінің жақсы гуманитарлық қағидаларын ұстанғаны. Осы қағидалар басында Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктердегі жеке тұлғалардың салымдарына міндетті ұжымдық кепілдік беру ережесіне негіз болған. Қор қаржылары ұжымдық сақтандыру жүйесінің салымдарынан жинақталады. Салым үш валютаның бірінде жүзеге асырылуы мүмкін: теңгеде, АҚШ долларында және еурода. Кепілдеу лбъектісі болып, сыйақы мөлшері (сыйақы пайызы) бекітілген, мөлшерден артық емес салымдар бойынша келесі сыйақы мөлшері белгіленіп, қайтару міндеттемесін қор кепілденген:

2001 жылдың 1 шілдесінен:

— теңгеде жылдық есеппен 16 пайыз;

— доллар және еурода жылдық есеппен 6 пайыз;

2001 жылдың 1 қазанынан:

— теңгеде жылдық есеппен 14 пайыз;

— доллар және еурода жылдық есеппен 8 пайыз;

Салымдар (депозиттер) және олар бойынша есептелген сыйақы сомалары міндетті түрде салым қай валютада болса, сол валютада толық қайтарылады. Қор әрбір салымшыға қайтарылуы міндетті салым мөлшерін төлеп отырады, олар келесідей көлемде:

Мерзімді салымдар (депозиттер) бойынша:

Теңгеде – салынған салым (депозит) сомасы, бірақ 400 мың теңгеден артық емес, сондай-ақ қатысушы банктің Ұлттық банктің ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің 50% шегінде банктік операцияны жүргізуге лицензияны қайтарып алғанға дейін есептелген сыйақы мөлшері.

АҚШ доллары және еурода – салынған салымның (депозиттің) 90% сыйақысыз, бірақ 360 мың теңге шетел валютасына балама сомасынан артық болса.

Талап ету салымы бойынша теңгеде – салынған салым сомасы қайтарылады.

Бір салымшы әр түрлі валютада салынған мерзімді салымдар бір салым түрі ретінде қарастырылып, анықталған ережелерге сәйкес төленеді. Сонымен қатар, қайтару есебі салынған мерзімді салым сомасының 400 мың теңгеден аспайтын көлемінде жүзеге асырылады. Салымшы өзінің әр түрлі валютада салған мерзімді салымы бойынша төлемдерді қайтару кезегін өзі анықтауға құқылы. Жиналған резервтер салымдар бойынша жетіспеген соманы қалпына келтіруге жеткіліксіз болса, қатысушы банктердің қосымша жарнасы есебінен төленеді, ал қалғаны қор есебінен қарызға алынады. Қор өз несиесін таратылушы банкке қойылатын регрестік талаптар арқылы, қатысушылардың шектен тыс жарнасы есебінен қайтарып алады. Қор мен қатысушы банк міндетті күнтізбелік және басқа да жарналар енгізу тәртібі мен мерзімдері және негізгі ережеге сәйкес банк төлемдері туралы келісім жасауы тиіс. Сондай-ақ аталған келісімшарттарының орындалуы үшін жауаптылық, соның ішінде қордың күнтізбелік мерзімде төленбеген ақша сомасын, басқа да жарналарды және төлемдерді банк келісімінсіз алу құқығы қарастырылған. Міндетті күнтізбелік жарна мөлшері әр қатысшы банк үшін олардың қаржылық жағдайына Ұлттық банк бекіткен әдіспен жеке бекітіледі және салымдар (депозиттер) мен ол бойынша қосылған сыйақы бойынша міндетті күнтізбелік жарнаны енгізу алдындағы есептік тоқсанның соңғы күніне 0,125 пен 0,375 пайызға дейінгі мөлшерді құрайды, оларды қайтару 13 сәуірдегі 2002 жылы №136 ҚР екінші деңгейлі банктердегі жеке тұлғалардың салымдарына міндетті ұжымдық кепілдік беру (сақтандыру) ережесімен кепілденеді.

Қордың 80 пайыздан кем емес бөлігін Қаржы министрлігінің бағалы қағаздарына қосу қарастырылған, оның міндеттемесі – бүгінгі күні Қазақстанда резерв қаржыларын инвестициялау үшін ең сенімді құрал. Сонымен қатар құралдар тізімі, қорға инвестициялауға болатын ұлғайту жұмыстары жүргізілуде.

                          Пайыздарды есептеу есебі.

   Қарыздық пайыз – ақша қаражаттарын қарыздық құн үшін қарыз алушыға, сондай-ақ ақша қаржыларын, несие және қаржы нарықтарында орналастырушы делдал – кредиторға (банкке) уақытша пайдалануға беруін білдіреді.

Банктік пайыз өлшемі уақытша бос ақша қаржыларын орналастыру және кіріс алу тәуекелімен байланысты, ақша және несие ресурстарына деген сұраныс пен ұсыныстар пайда болатын сандық шектеуге ие. Бос ақша қаржыларының иесі пайыздың жоғары деңгейін және аз тәуекелділікті таңдай отырып, орналастырудың оңтайлы нұсқаларын іздейді. Ақша қаржыларын тарту кезінде банктер салыстырмалы қаржы тарут сипатына байланысты жеке кредиторларға қолданылмайтын сараланған пайыздық мөлшерлермен белгілейді. Банктік пайыз мөлшері депозиттік келісім-шартта белгіленеді.

Банк тартылған ақша қаражаттарына пайыздарды берешек қалдығына есептеп, есептеу әдісіне сәйкес банк шығындарына жатқызады. Есептеу әдісіне, ағымды айдың соңғы жұмыс күнінен кешіктірмей, ағымды айда қосылған пайыздар, тартылған ақша қаржылары бойынша оның шығындарына жатқызылады. Пайыздарды есептеу келесі тәсілдердің бірімен жүзеге асырылады:

  • жай пайыздар формуласымен;
  • күрделі пайыздар формуласымен;

Банктердің қосылған пайыздар сомасына ұлғайған негізгі борыштың өскен сомасын тартылған қаржылар бойынша білдіреді. Өскен сома, банктік пайыздардың капиталданғандығын білдіреді, яғни депозиттің жалпы сомасын ұлғайтады. Банктердің тартылған қаржылары бойынша мына формулалар қолданылады.

S = P * (1 I * t / K)

Мұнда: I – жылдық пайыздық мөлшерлеме;

t – тартылған ақша қаржылары бойынша пайыз қосылатын күн саны;

K – күнтізбелік жылдағы күн саны;

              P – тартылған ақша қаржыларының бастапқы сомасы;

S – қайтарылуға жататын ақша қаржыларының бастапқы сомасы және оған қосылған пайыздар

S = P * (1 I * j / K) * n

   Мұнда: I – жылдық пайыздық мөлшерлеме;

J – қосылған пайыздарды капиталдандыруды жүргізетін кезеңдегі күнтізбелік күн саны;

K – күнтізбелік жылдағы күн саны;

                N – ақша қаржыларын тартудың жалпы мерзімі ағымында қосылған пайыздарды капиталдандыру бойынша операциялар саны;

P – тартылған ақша қаржыларының бастапқы сомасы;

S – қайтарылуға жататын ақша қаржыларының сомасы, тартылған ақша қаржыларының бастапқы сомасы және оған қосылған пайызға тең.

                   Депозиттерді тарту және қайтару есебі.

   Салымшы депозиттік шотты ашпас бұрын, банк пен салымшы депозитті ашуға қатысты екі серіктес құқықтары мен міндеттерін белгілейді. Банк пен салымшы арасындағы келісім – салымшы жарна енгізіп, банк өз кезегінде оған шот ашып, енгізілген сома туралы белгі қойылатын арнайы кітапшаны жүргізуіне негізделеді. Бұл кітапша клиентке жазба жасалған соң беріледі. Сонымен қатар клиент ақша сомасын жаңадан ашатын шотқа аударады немесе банкпен өз атына түсетін сома немесе сома болашақта ашылатын депозиттік шотқа жазылуы жөнінде келіседі. Клиент пен банк арасында шартты қатынас туындайды ол бойынша, клиент банкке уақытша пайдалануға ақшасын жолдайды, ал банк өз кезегінде пайыз қосуға және клиентке ол ақшаны мерзімі жеткенде немесе хабарлау алған соң қайтаруға міндеттенеді. Заңды түрде мұндай шартты қатынас қарызды білдіреді, ол бойынша клиент – кредитор, ал банк – дебитор болып табылады. Келісім жинақ шотына депозит салынағн соң күшіне енеді.

Депозиттер тарту банк үшін маңызды міндет, сондай-ақ депозиттік операциялардың дұрыс бухгалтерлік есебін ұйымдастыру маңызды. Салым операцияларының бухгалтерлік есебін ұйымдастырудағы міндет әр салым бойынша ақша қаржыларының дәл есебін қамтамасыз ету және банк мекемесінің қызметін басқару үшін қажетті ақпаратты алу. Бұл міндетті орындауға депозиттікоперациялардың тиісті синтетикалық және аналитикалық есебін ұйымдастыру арқылы қол жеткізіледі. Аналитикалық есептің мәні – нақты салымшы депозиттері, ал синтетикалық есептің мәні – депозиттердің анықталған түріне жататын депозиттер.

Қолданылған әдебиеттер:

  1. Міржақыпова С.Т. «Банктегі бухгалтерлік есеп» Алматы қаласы — 2004 жыл.
  1. Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» «Экономика» баспасы,Алматы – 2000 жыл.

Басқа да материалдарМұғалімдергеАшық сабақтарСабақ ЖспарларыОқушыларғаРефераттарҰБТШығармаларСӨЖ

Оцените статью
Мой сертификат
Добавить комментарий